Autyzm, czyli zaburzenie ze spektrum autyzmu (ASD), to neurorozwojowe zaburzenie, które wpływa na sposób, w jaki osoba komunikuje się, postrzega świat i wchodzi w interakcje z innymi. Wczesna diagnoza jest kluczowa dla zapewnienia odpowiedniego wsparcia i terapii, ale objawy mogą być subtelne i różnić się w zależności od dziecka. Jak rozpoznać autyzm? Jakie są najwcześniejsze objawy autyzmu? Sprawdźmy!
Czym jest autyzm?
Autyzm to spektrum zaburzeń, co oznacza, że objawy mogą się znacznie różnić – od łagodnych trudności w komunikacji po głębokie zaburzenia funkcjonowania.
Osoby ze spektrum autyzmu mogą:
- Mieć trudności w nawiązywaniu kontaktów społecznych.
- Wykazywać powtarzalne zachowania i specyficzne zainteresowania.
- Inaczej odbierać bodźce sensoryczne (nadwrażliwość lub niewrażliwość).
- Mieć trudności z rozumieniem emocji i norm społecznych.
Najwcześniejsze objawy autyzmu – na co zwrócić uwagę?
Objawy autyzmu mogą pojawić się bardzo wcześnie, czasem już w pierwszym roku życia. Choć każde dziecko rozwija się w swoim tempie, niektóre sygnały mogą wskazywać na potrzebę konsultacji ze specjalistą.
Najwcześniejsze objawy autyzmu (6–12 miesięcy)
- Brak reakcji na imię – dziecko nie odwraca się, gdy je wołasz.
- Mało kontaktu wzrokowego – unika patrzenia w oczy.
- Ograniczona ekspresja twarzy – rzadko się uśmiecha.
- Nie wskazuje palcem ani nie wykazuje zainteresowania otoczeniem.
- Brak gaworzenia lub późne gaworzenie.
Objawy u starszych niemowląt i małych dzieci (12–24 miesiące)
- Nie wskazuje palcem, by pokazać, czego chce.
- Brak prób naśladowania – nie macha „pa pa”, nie klaska.
- Ograniczone zainteresowanie innymi ludźmi, bawi się samotnie.
- Powtarzalne ruchy (machanie rękami, kołysanie się, kręcenie przedmiotami).
- Opóźniony rozwój mowy lub całkowity brak mowy.
- Silne przywiązanie do rutyny, frustracja przy zmianach.
Objawy u dzieci w wieku przedszkolnym i starszych
- Trudności w nawiązywaniu przyjaźni i interakcjach z rówieśnikami.
- Brak spontanicznej zabawy w udawanie (np. „udawanie, że gotuje”).
- Dosłowne rozumienie języka – trudności ze zrozumieniem żartów czy metafor.
- Intensywne, wąskie zainteresowania (np. fascynacja jedną tematyką).
- Wrażliwość na dźwięki, światło, zapachy lub dotyk.
- Powtarzalne rytuały – np. jedzenie tylko określonych potraw, układanie przedmiotów w określony sposób.
Kiedy warto skonsultować się z lekarzem?
Jeśli zauważysz u swojego dziecka kilka z wyżej wymienionych objawów, warto skonsultować się ze specjalistą. Wczesna diagnoza daje szansę na szybsze wdrożenie terapii, co może znacząco poprawić funkcjonowanie dziecka.
Skontaktuj się z lekarzem, jeśli:
- Dziecko nie uśmiecha się ani nie reaguje społecznie do 6. miesiąca życia.
- Nie gaworzy do 12. miesiąca.
- Nie wskazuje, nie pokazuje przedmiotów do 14. miesiąca.
- Nie mówi pojedynczych słów do 16. miesiąca.
- Nie tworzy dwuwyrazowych zdań do 24. miesiąca.
- Wykazuje nagłą regresję – przestaje mówić lub traci wcześniejsze umiejętności.
Jak wygląda diagnoza autyzmu?
Diagnozowanie autyzmu to proces, który obejmuje kilka etapów. Nie ma jednego testu na autyzm – diagnoza opiera się na obserwacji zachowania i wywiadzie z rodzicami.
🔎 Kroki diagnostyczne:
- Obserwacja w domu i przedszkolu – pierwsze sygnały zauważają zazwyczaj rodzice lub opiekunowie.
- Konsultacja z pediatrą – lekarz oceni rozwój dziecka i ewentualnie skieruje do specjalisty.
- Diagnoza u specjalisty – psychiatra dziecięcy, psycholog lub neurolog ocenią zachowanie dziecka.
- Testy przesiewowe – np. M-CHAT-R (Modified Checklist for Autism in Toddlers) dla małych dzieci.
- Obserwacja kliniczna i wywiad z rodzicami – analiza sposobu komunikacji, interakcji społecznych i zainteresowań dziecka.
Im wcześniej postawiona diagnoza, tym szybciej można rozpocząć terapię, która pomoże dziecku lepiej funkcjonować w społeczeństwie.
Czy autyzm można leczyć?
Autyzm nie jest chorobą, którą można „wyleczyć”, ale odpowiednia terapia i wsparcie mogą znacząco poprawić jakość życia dziecka i jego rodziny.
Najczęściej stosowane metody terapii:
- Terapia behawioralna (ABA) – pomaga w nauce nowych umiejętności i eliminacji trudnych zachowań.
- Terapia logopedyczna – wspiera rozwój mowy i komunikacji.
- Terapia zajęciowa i integracja sensoryczna – pomaga dzieciom lepiej radzić sobie z bodźcami.
- Trening umiejętności społecznych – uczy, jak nawiązywać relacje i rozumieć emocje innych.
- Wsparcie psychologiczne – dla dzieci i ich rodzin.
Ważne jest, aby każde dziecko otrzymało indywidualnie dobrane wsparcie, które odpowiada jego potrzebom.
Podsumowanie
Rozpoznanie autyzmu na wczesnym etapie jest kluczowe dla dalszego rozwoju dziecka. Objawy mogą być widoczne już w pierwszym roku życia, dlatego warto zwracać uwagę na sygnały, takie jak brak kontaktu wzrokowego, trudności w komunikacji i powtarzalne zachowania. Jeśli masz wątpliwości co do rozwoju swojego dziecka, nie wahaj się skonsultować z lekarzem – wcześniejsza diagnoza to większe szanse na skuteczne wsparcie.
Masz pytania lub doświadczenia związane z diagnozą autyzmu? Podziel się w komentarzach!